ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
Γλωσσάριο
| Όρος | Ορισμός |
|---|---|
| Αλλόμορφα Κατηγορία: Μορφολογία |
Παραλλαγές ενός μορφήματος που δεν βρίσκονται ποτέ στο ίδιο περιβάλλον (είναι δηλαδή σε συμπληρωματική κατανομή), π.χ. οι τύποι [faγ] και [tro] στις λέξεις "έφαγα" και "τρώω". Σχόλια: Δες και "αλλόφωνα" |
| Αναλυτικές γλώσσες Κατηγορία: Μορφολογία |
Πρόκειται για γλώσσες στις οποίες εμφανίζονται αποκλειστικά ή κυρίως ελεύθερα μορφήματα. Λέγονται και απομονωτικές γλώσσες. |
| Απομονωτικές γλώσσες Κατηγορία: Μορφολογία |
Πρόκειται για γλώσσες στις οποίες εμφανίζονται αποκλειστικά ή κυρίως ελεύθερα μορφήματα. Λέγονται και αναλυτικές γλώσσες. |
| Γραμματικό μόρφημα Κατηγορία: Μορφολογία |
Πρόκειται για ένα μόρφημα που δηλώνει ενδογλωσσικές σχέσεις, όπως γραμματική κατηγορία, χρόνος, γένος, αριθμό κ.α. |
| Δεσμευμένο μόρφημα Κατηγορία: Μορφολογία |
Είναι ένα μόρφημα που δεν εμφανίζεται ποτέ ανεξάρτητο: π.χ. το στερητικό α- Σχόλια: Δες και "ελεύθερο μόρφημα" |
| Ελεύθερο μόρφημα Κατηγορία: Μορφολογία |
Είναι ένα μόρφημα που μπορεί να εμφανιστεί ανεξάρτητο, π.χ. "και" Σχόλια: Δες και "δεσμευμένο μόρφημα" |
| Επίθυμα Κατηγορία: Μορφολογία |
Πρόκειται για ένα γραμματικό μόρφημα που συμμετέχει στην παραγωγή μιας λέξης, εμφανιζόμενο μετά από τη ρίζα, π.χ. το -ώνω στη λέξη "αναπαλαιώνω". Σχόλια: Δες και ρίζα, παράθημα, πρόθημα |
| Κλιτές γλώσσες Κατηγορία: Μορφολογία |
Κλιτές (ή κλιτικές γλώσσες) ονομάζονται οι γλώσσες όπου οι γραμματικές πληροφορίες εγγράφονται σε διάφορα δεσμευμένα μορφήματα, χωρίς να υπάρχει μια αυστηρή (ένα-προς-ένα) αντιστοιχία μορφής και σημασίας. |
| Λέξημα Κατηγορία: Μορφολογία |
Είναι μια αφηρημένη γλωσσική μονάδα που συμπεριλαμβάνει πολλές σημασιολογικά παρόμοιες λέξεις, όπως το "μεγάλος", "μεγαλύτερος", "μεγαλύτερη" κλπ. |
| Λεξικό μόρφημα Κατηγορία: Μορφολογία |
Πρόκειται για ένα μόρφημα που δηλώνει ένα αντικείμενο, μια ιδιότητα, μια ενέργεια, μια κατάσταση, ή κάτι άλλο για το οποίο υπάρχει αντικείμενο αναφοράς στον πραγματικό κόσμο (π.χ. "χτες", {πον-}, στις λέξεις "πόναω" και "πόνος" Σχόλια: Δες και "γραμματικό μόρφημα" |
| Μορφή Κατηγορία: Μορφολογία |
Είναι η μικρότερη μονάδα λόγου που είναι φορέας σημασίας. Όλες οι διαφορετικές μορφές που έχουν την ίδια σημασία συγκροτούν ένα μόρφημα. |
| Μόρφημα Κατηγορία: Μορφολογία |
Είναι η μικρότερη σταθερή μονάδα της γλώσσας, που είναι φορέας σταθερής σημασίας. Για παράδειγμα, στις λέξεις "χθες", "προχθές" και "χθεσινός", το τεμάχιο [xθes] αποτελεί ένα μόρφημα. Ένα μόρφημα μπορεί να πραγματώνεται με περισσότερες μορφές (αλλόμορφα ή ελεύθερες εναλλαγές) στο λόγο (π.χ. οι μορφές [pater], [patir] και [patr-] πραγματώνουν το ίδιο μόρφημα. |
| Ομώνυμα Κατηγορία: Μορφολογία |
Ομώνυμα θεωρούνται δύο μορφήματα των οποίων συμπίπτει η μορφή αλλά όχι η σημασία, π.χ. [çiros] |
| Παραγωγή Κατηγορία: Μορφολογία |
Πρόκειται για τη διαδικασία σχηματισμού λέξεων μέσα από το συνδυασμό λεξικών και γραμματικών μορφημάτων (π.χ. προεδρ-ίνα) |
| Παράθημα Κατηγορία: Μορφολογία |
Πρόκειται για ένα γραμματικό μόρφημα που, σε συνδυασμό με τη ρίζα, συμμετέχει στην παραγωγή μιας λέξης. Τα παραθήματα διακρίνονται σε προθήματα (που εμφανίζονται πριν από τη ρίζα) και επιθήματα (που εμφανίζονται μετά) Σχόλια: Δες και ρίζα, επίθημα, πρόθημα |
| πρόθημα Κατηγορία: Μορφολογία |
Πρόκειται για ένα γραμματικό μόρφημα που συμμετέχει στην παραγωγή μιας λέξης, εμφανιζόμενο πριν από τη ρίζα, π.χ. το ανα- στη λέξη "ανάπλαση". Σχόλια: Δες και ρίζα, παραθημα, επίθημα |
| Ρίζα Κατηγορία: Μορφολογία |
Στη μορφολογία, η ρίζα μιας λέξης ορίζεται ως το λεξικό μόρφημα που αποτελεί τον πυρήνα της (π.χ. το -μασ- στη λέξη "ξαναμασάω" Σχόλια: Δες και παράθημα, πρόθημα και επίθυμα |
| Συγκολλητικές γλώσσες Κατηγορία: Μορφολογία |
Προκειται για γλώσσες στις οποίες τα μορφήματα έχουν συνήθως σταθερή μορφή, ενώ οι λέξεις παράγονται με προσθεση πολλών μορφημάτων. Λέγονται και συνθετικές γλώσσες. |
| Συγκρητισμός Κατηγορία: Μορφολογία |
Πρόκειται για τη συνθήκη που δύο γραμματικά μορφήματα συμπίπτουν ως προς τη μορφή τους. Για παράδειγμα, η ονομαστική και η αιτιατική μπορεί να δηλωθούν με τη μορφή [α] (η μητέρα / την μητέρα]. |
| Σύνθεση Κατηγορία: Μορφολογία |
Η διαδικασία σχηματισμού μιας νέας λέξης μέσω του συνδυασμού λεξικών μορφημάτων (π.χ. αλογομούρης) |
| Συνθετικές γλώσσες Κατηγορία: Μορφολογία |
Προκειται για γλώσσες στις οποίες τα μορφήματα έχουν συνήθως σταθερή μορφή, ενώ οι λέξεις παράγονται με προσθεση πολλών μορφημάτων. Λέγονται και συγκολλητικές γλώσσες. |
