ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
Γλωσσάριο
| Όρος | Ορισμός |
|---|---|
| Αλλόμορφα Κατηγορία: Μορφολογία |
Παραλλαγές ενός μορφήματος που δεν βρίσκονται ποτέ στο ίδιο περιβάλλον (είναι δηλαδή σε συμπληρωματική κατανομή), π.χ. οι τύποι [faγ] και [tro] στις λέξεις "έφαγα" και "τρώω". Σχόλια: Δες και "αλλόφωνα" |
| Αλλόφωνο Κατηγορία: Φωνητική-φωνολογία |
Πρόκειται για έναν από τους τρόπους εκφοράς ενός φωνήματος, όπως πραγματώνεται στην πραγματική επικοινωνία. Κάθε φώνημα μπορεί να έχει περισσότερες από μια διαφορετικές πραγματώσεις (αλλόφωνα): π.χ. οι διαφορετικές προφορές του /κ/ στο «κρασί» και το «εκεί» ( [k] και [c], αντίστοιχα). Οι διαφορές μεταξύ των αλλοφώνων δεν έχουν διαφοροποιητική αξία, δεν μεταβάλλουν δηλαδή τη σημασία μιας λέξης. Σχόλια: Δες και "αλλόμορφα" |
| Άμεσα συστατικά Κατηγορία: Σύνταξη |
Είναι τα τεμάχια, λέξεις ή φράσεις, στα οποία αναλύεται μια πρόταση. |
| Αμφισημία Κατηγορία: Σύνταξη |
Είναι η συνθήκη όπου ένα εκφώνημα μπορεί να πραγματώνει περισσότερες από μια προτάσεις: π.χ. "Πωλείται γραφείο για παιδάκι με κοντά πόδια" |
| Ανακλαστικότητα Κατηγορία: Γενικές έννοιες |
Είναι μια από τις ιδιότητες της γλώσσας που τη διακρίνουν από άλλα, πιο απλά, συστήματα επικοιωνίας. Πρόκειται για την ικανότητα μιας ομιλήτριας / ενός ομιλητή να χρησιμοποιήσει τη γλώσσα για να αναφερθεί στην ίδια τη γλώσσα. Το κομμάτι της γλώσσας με το οποίο πραγματώνεται η ανακλαστικότητα λέγεται μεταγλώσσα. |
| Αναλυτικές γλώσσες Κατηγορία: Μορφολογία |
Πρόκειται για γλώσσες στις οποίες εμφανίζονται αποκλειστικά ή κυρίως ελεύθερα μορφήματα. Λέγονται και απομονωτικές γλώσσες. |
| Αντιγραμματικότητα Κατηγορία: Σύνταξη |
Πρόκειται για την παραβίαση των κανόνων ορθού σχηματισμού μιας προτασης (π.χ. "*ξανα δεν να ανοίξεις"). Δηλώνεται συνήθως με έναν αστερίσκο πριν από την αντιγραμματική πρόταση ή φράση. Η αντιγραμματικότητα είναι διαφορετική από την παραβίαση της αλήθειας ή την λογικής. |
| Αντιθετική κατανομή Κατηγορία: Φωνητική-φωνολογία |
Είναι η συνθήκη όπου δυο φθόγγοι μπορεί να εμφανιστούν στο ίδιο ηχητικό περιβάλλον, αλλά όταν εναλλάσσονται, μεταβάλλεται η σημασία της λέξης. Για παράδειγμα, στην αρχή της λέξης [_ólos], μπορούν να εμφανιστούν οι φθόγγοι [v], [m] ή και [k], με αλλαγή κάθε φορά του αντίστοιχου σημαίνοντος. Οι φθόγγοι που είναι σε αντιθετική κατανομή είναι φωνήματα. Σχόλια: Δες και: ελεύθερη παραλλαγή, συμπληρωματική κατανομή |
| Αντικείμενο αναφοράς Κατηγορία: Γενικές έννοιες |
Είναι το πραγματικό αντικείμενο το οποίο προσδιορίζεται από ένα γλωσσικό σημείο. Αν για παράδειγμα, το γλωσσικό σημείο "μελομακάρονο" συνδυάζει την νοητική αναπαράσταση του γλυκού (σημαινόμενο) και την ηχητική ακολουθία /meloma'karono/ (σημαίνον), το αντικείμενο αναφοράς είναι καποιο πραγματικό μελομακάρονο που μπορούμε να φάμε. |
| Αξία (του γλωσσικού σημείου) Κατηγορία: Γενικές έννοιες |
Η "αξία" [valeur] ενός γλωσσικού σημείου είναι, πρόχειρα, αυτό που δηλώνεται από το γλωσσικό σημείο. Η αξία δεν είναι εγγενής στο γλωσσικό σημείο, δεν υπάρχει "μέσα" σε αυτό. Προσδιορίζεται σε σχέση με όλα τα άλλα σημεία που το περιβάλλουν. Για να προσδιορίσουμε την αξία ενός γλωσσικού σημείου εξετάζουμε με ποιές άλλες λέξεις συνεμφανίζεται (συνταγματικές σχέσεις) και ποιες άλλες λέξεις θα μπορούσαν, δυνητικά, να το αντικαταστήσουν (παραδειγματικές σχέσεις). |
| Απομονωτικές γλώσσες Κατηγορία: Μορφολογία |
Πρόκειται για γλώσσες στις οποίες εμφανίζονται αποκλειστικά ή κυρίως ελεύθερα μορφήματα. Λέγονται και αναλυτικές γλώσσες. |
| Αρθρωτές Κατηγορία: Φωνητική-φωνολογία |
Αρθρωτές (συνήθως στον πληθυντικό) είναι τα όργανα του σώματος που χρησιμοποιούνται για να παραχθεί ομιλία, δηλαδή τα χείλη, τα δόντια, τα φατνία, ο ουρανίσκος, η υπερώα, η σταφυλή, η γλώσσα, η στοματική και η ρινική κοιλότητα. |
| Αυθαίρετο (του γλωσσικού σημείου) Κατηγορία: Γενικές έννοιες |
Το γλωσσικό σημείο έχει δυο όψεις: το σημαίνον και το σημαινόμενο. Μεταξύ των δυο αυτών όψεων δεν υπάρχει κάποια αιτιώδης σχέση: η σχέση αυτή είναι συμβατική και αυθαίρετη. (Εξαίρεση: ηχομιμητικές λέξεις) |
