ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΑΝΔΡΟΥΛΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΚΩΣΤΟΥΛΑΣ ΑΧΙΛΛΕΑΣ
Το μάθημα αυτό αποτελεί μια εισαγωγή στις βασικές έννοιες της γλωσσολογίας. Μέσα από τη συμμετοχή τους στο μάθημα, οι φοιτήτριες και φοιτητές θα εξοικειωθούν με την επιστημονική μελέτη της γλώσσας, αντιδιαστέλλοντας την με παραδοσιακές και προεπιστημονικές ερμηνείες. Κάποια από τα ερωτήματα που θα μας απασχολήσουν είναι:
- Τι σημαίνει ότι η γλώσσα είναι σύστημα;
- Ποια είναι η σχέση της ιστορικής διαδρομής της γλώσσας με τη συγχρονική της μορφή;
- Πώς μπορούμε να μελετήσουμε τη γλώσσα στην προφορική της μορφή;
- Πώς σχηματίζονται οι λέξεις;
- Πώς συναρθρώνονται μεγαλύτερα εκφωνήματα, όπως οι φράσεις και προτάσεις;
Για να απαντήσουμε τα παραπάνω, και παρόμοια, ερωτήματα, θα χρησιμοποιηθούν διαλέξεις, δομημένες ομαδικές συζητήσεις, πρακτικές δραστηριότητες και στοχευμένη επισκόπηση της βιβλιογραφίας.
ΛιγότεραΤο μάθημα αυτό αποτελεί μια εισαγωγή στις βασικές έννοιες της γλωσσολογίας. Μέσα από τη συμμετοχή τους στο μάθημα, οι φοιτήτριες και φοιτητές θα εξοικειωθούν με την επιστημονική μελέτη της γλώσσας, αντιδιαστέλλοντας την με παραδοσιακές και προεπιστημονικές ερμηνείες. Κάποια από τα ερωτήματα που θα μας απασχολήσουν είναι:
- Τι σημαίνει ότι η γλώσσα είναι σύστημα;
- Ποια είναι η σχέση της ιστορικής διαδρομής της γλώσσας με τη συγχρονική της μορφή;
- Πώς μπορούμε να μελετήσουμε τη γλώσσα στην προφορική της μορφή;
- Πώς σχηματίζονται οι λέξεις;
- Πώς συναρθρώνονται μεγαλύτερα εκφωνήματα, όπως οι φράσεις και προτάσεις;
Για να απαντήσουμε τα παραπάνω, και παρόμοια, ερωτήματα, θα χρησιμοποιηθούν διαλέξεις, δομημένες ομαδικές συζητήσεις, πρακτικές δραστηριότητες και στοχευμένη επισκόπηση της βιβλιογραφίας.
Το μάθημα αυτό αποτελεί μια εισαγωγή στις βασικές έννοιες της γλωσσολογίας. Μέσα από τη συμμετοχή τους στο μάθημα, οι φοιτήτριες και φοιτητές θα εξοικειωθούν με την επιστημονική μελέτη της γλώσσας, αντιδιαστέλλοντας την με παραδοσιακές και προεπιστημονικές ερμηνείες. Κάποια από τα ερωτήματα που θα μας απασχολήσουν είναι:
- Τι σημαίνει ότι η γλώσσα είναι σύστημα;
- Ποια είναι η σχέση της ιστορικής διαδρομής της γλώσσας με τη συγχρονική της μορφή;
- Πώς μπορούμε να μελετήσουμε τη γλώσσα στην προφορική της μορφή;
- Πώς σχηματίζονται οι λέξεις;
- Πώς συναρθρώνονται μεγαλύτερα εκφωνήματα, όπως οι φράσεις και προτάσεις;
Για να απαντήσουμε τα παραπάνω, και παρόμοια, ερωτήματα, θα χρησιμοποιηθούν διαλέξεις, δομημένες ομαδικές συζητήσεις, πρακτικές δραστηριότητες και στοχευμένη επισκόπηση της βιβλιογραφίας.
Περίγραμμα
Περιεχόμενο μαθήματος
- Τι είναι Γλωσσολογία (οριοθέτηση επιστημονικού πεδίου και ιστορική αναδρομή)
- Τι είναι Γλώσσα (Ορισμός, γνωρίσματα της γλώσσας, διάκριση Λόγου-Ομιλίας)
- Η Γλωσσα ως σύστημα σχέσεων (γλωσσικό σημείο, συνταγματικές και παραδειγματικές σχέσεις)
- Συγχρονικές και διαχρονικές οπτικές, και σύντομη επισκόπηση της ιστορικής διαδρομής της γλώσσας
- Εισαγωγικά στοιχεία Φωνολογίας (Φωνητική/Φωνολογία, το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο, φωνήματα και αλλόφωνα, υπερτεμαχιακά στοιχεία, φωνητική της Νέας Ελληνικής)
- Εισαγωγικά στοιχεία Μορφολογίας (Μορφολογία, μορφήματα και αλλόμορφα, μορφολογία της Νέας Ελληνικής, μορφοφωνολογικά φαινόμενα)
- Εισαγωγικά στοιχεία Σύνταξης (Σύνταξη, εσωτερική δομή πρότασης, Κανόνες Φραστικής Δομής, αναφορά και μετακίνηση, συνταξη της Νέας Ελληνικής).
Μαθησιακοί στόχοι
Προσδοκόμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα
Για την επιτυχή παρακολούθηση του μαθήματος, οι φοιτητές/φοιτήτριες θα πρέπει να:
- Εξοικειωθούν με βασικές έννοιες της επιστήμης της νεότερης Γλωσσολογίας, οι οποίες παρουσιάζονται μέσα από την αναφορά στις σημαντικότερες σχολές και τάσεις που διαμόρφωσαν τη γλωσσολογική σκέψη του 20ου αιώνα αλλά και την εξέλιξη της Γραμματικής
- Κατανοήσουν δομές και λειτουργίες της γλώσσας που είναι απαραίτητες για την κατανόηση θεμάτων και προβληματισμών που αφορούν τη διδασκαλία της γλώσσας
- Αναγνωρίζουν τα σημαντικότερα πρότυπα γραμματικής περιγραφής που απορρέουν από τις ανάλογες θεωρητικές παραδοχές.
- Είναι σε θέση να βρίσκουν κατάλληλα παραδείγματα εφαρμογής από τη Νέα Ελληνική Γλώσσα
- Αναλύουν τις αρχές και τις περιστάσεις γλωσσικής επικοινωνίας
- Ταυτίζουν και να κατηγοριοποιούν τις γλωσσικές πράξεις
- Επισημαίνουν περιπτώσεις γλωσσικής αλλαγής στη Νέα Ελληνική.
Γενικές Δεξιότητες
- Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
- Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
- Λήψη αποφάσεων
- Αυτόνομη εργασία
- Ομαδική εργασία
- Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
- Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Διδάσκουσα / Διδάσκων
- Ευγενία Βασιλάκη
- Αχιλλέας Κωστούλας
Ενδεικτική βιβλιογραφία
- Γούτσος, Δ. (2012). Γλώσσα: Κείμενο, ποικιλία, σύστημα. Κριτική.
- Παυλίδου, Θ.-Σ. (2008). Επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης. Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών.
- Φιλιππάκη-Warburton, Ει. (1992). Εισαγωγή στη θεωρητική γλωσσολογία. Νεφέλη.
- Fromkin, V., Rodman, R. & Hyams, N. (2003/2005). Εισαγωγή στη μελέτη της γλώσσας. Πατάκης.
- Lyons, J. (1981/1995). Εισαγωγή στη γλωσσολογία. Πατάκης.
Προαπαιτούμενα
Για το μάθημα δεν υπάρχουν προαπαιτούμενα.
- Τι είναι Γλωσσολογία (οριοθέτηση επιστημονικού πεδίου και ιστορική αναδρομή)
- Τι είναι Γλώσσα (Ορισμός, γνωρίσματα της γλώσσας, διάκριση Λόγου-Ομιλίας)
- Η Γλωσσα ως σύστημα σχέσεων (γλωσσικό σημείο, συνταγματικές και παραδειγματικές σχέσεις)
- Συγχρονικές και διαχρονικές οπτικές, και σύντομη επισκόπηση της ιστορικής διαδρομής της γλώσσας
- Εισαγωγικά στοιχεία Φωνολογίας (Φωνητική/Φωνολογία, το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο, φωνήματα και αλλόφωνα, υπερτεμαχιακά στοιχεία, φωνητική της Νέας Ελληνικής)
- Εισαγωγικά στοιχεία Μορφολογίας (Μορφολογία, μορφήματα και αλλόμορφα, μορφολογία της Νέας Ελληνικής, μορφοφωνολογικά φαινόμενα)
- Εισαγωγικά στοιχεία Σύνταξης (Σύνταξη, εσωτερική δομή πρότασης, Κανόνες Φραστικής Δομής, αναφορά και μετακίνηση, συνταξη της Νέας Ελληνικής).
Προσδοκόμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα
Για την επιτυχή παρακολούθηση του μαθήματος, οι φοιτητές/φοιτήτριες θα πρέπει να:
- Εξοικειωθούν με βασικές έννοιες της επιστήμης της νεότερης Γλωσσολογίας, οι οποίες παρουσιάζονται μέσα από την αναφορά στις σημαντικότερες σχολές και τάσεις που διαμόρφωσαν τη γλωσσολογική σκέψη του 20ου αιώνα αλλά και την εξέλιξη της Γραμματικής
- Κατανοήσουν δομές και λειτουργίες της γλώσσας που είναι απαραίτητες για την κατανόηση θεμάτων και προβληματισμών που αφορούν τη διδασκαλία της γλώσσας
- Αναγνωρίζουν τα σημαντικότερα πρότυπα γραμματικής περιγραφής που απορρέουν από τις ανάλογες θεωρητικές παραδοχές.
- Είναι σε θέση να βρίσκουν κατάλληλα παραδείγματα εφαρμογής από τη Νέα Ελληνική Γλώσσα
- Αναλύουν τις αρχές και τις περιστάσεις γλωσσικής επικοινωνίας
- Ταυτίζουν και να κατηγοριοποιούν τις γλωσσικές πράξεις
- Επισημαίνουν περιπτώσεις γλωσσικής αλλαγής στη Νέα Ελληνική.
Γενικές Δεξιότητες
- Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών
- Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
- Λήψη αποφάσεων
- Αυτόνομη εργασία
- Ομαδική εργασία
- Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
- Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
- Ευγενία Βασιλάκη
- Αχιλλέας Κωστούλας
- Γούτσος, Δ. (2012). Γλώσσα: Κείμενο, ποικιλία, σύστημα. Κριτική.
- Παυλίδου, Θ.-Σ. (2008). Επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης. Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών.
- Φιλιππάκη-Warburton, Ει. (1992). Εισαγωγή στη θεωρητική γλωσσολογία. Νεφέλη.
- Fromkin, V., Rodman, R. & Hyams, N. (2003/2005). Εισαγωγή στη μελέτη της γλώσσας. Πατάκης.
- Lyons, J. (1981/1995). Εισαγωγή στη γλωσσολογία. Πατάκης.
Για το μάθημα δεν υπάρχουν προαπαιτούμενα.
Στην ενότητα αυτή θα βρείτε οδηγίες για τη συμμετοχή σας στο μάθημα "Γλωσσολογία και Ελληνική Γλώσσα"
Στην ενότητα αυτή συζητάμε τα παρακάτω θέματα:
- τι είναι γλώσσα και σε τι διαφέρει από άλλα συστήματα επικοινωνίας;
- τι είναι η γλωσσολογία;
- τι είναι το γλωσσικό σημείο;
- σε τι διαφέρει η γλωσσική περιγραφή από τη γλωσσική ρύθμιση;
Στην ενότητα αυτή μαθαίνουμε για έννοιες όπως η γλώσσα, η γλωσσική ποικιλότητα και η γλωσσική πολιτική.
Κάποια από τα ερωτήματα που συζητάμε είναι τα εξής:
- Πόσες γλώσσες υπάρχουν στον κόσμο;
- Ποια είναι η διαφορά μεταξύ γλώσσας και διαλέκτου;
- Τι σημαίνει να είναι κανείς δι-/πολύγλωσσος;
- Τι είναι η γλωσσική πολιτική και ποια είναι η γλωσσική πολιτική στην Ελλάδα;
Στην ενότητα αυτή εξετάζουμε τη βασική διάκριση που κάνει η γλωσσολογία μεταξύ συγχρονικής και διαχρονικής περιγραφής. Παρουσιάζονται επίσης στοιχεία διαχρονικής περιγραφής, και γίνονται συνδέσεις με την γλωσσική διδασκαλία. Κάποια ερωτήματα που εξετάζουμε είναι:
- Ποια είναι η διαφορά μιας διαχρονικής από μια συγχρονική οπτική στη γλώσσα;
- Με ποιους τρόπους αλλάζει διαχρονικά η γλώσσα;
- Η γλωσσική αλλαγή είναι εξέλιξη, φθορά ή κάτι άλλο;
- Πώς τοποθετείται το εκπαιδευτικό σύστημα απέναντι στη γλωσσική αλλαγή;
Στην ενότητα αυτή μελετάμε τους ήχους της γλώσσας και το φωνολογικό σύστημα το οποίο συναποτελούν. Κάποια από τα ζητήματα που εξετάζουμε είναι:
- Ποια είναι η σχέση φθόγγων και της ορθογραφικής τους αποτύπωσης;
- Πόσοι διαφορετικοί ήχοι υπάρχουν στην ελληνική γλώσσα; Είναι όλες οι διαφορές μεταξύ τους σημαντικές;
- Ποιά είναι η διαφορά μεταξύ φωνητικής και φωνολογίας;
Ακόμη, μέσα από πρακτικές δραστηριότητες και ασκήσεις, οι συμμετέχοντες / συμμετέχουσες εξοικειώνονται με το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο και ασκούνται στη φωνητική / φωνολογική μεταγραφή λέξεων της Κοινής ΝεοΕλληνικής.
Στην ενότητα αυτή εστιάζουμε στα μορφήματα της γλώσσας, τις μονάδες δηλαδή εκείνες που συνδυάζουν μορφή και σημασία. Μέσα από τη μελέτη των μορφημάτων και των μεταξύ τους σχέσεων, απαντάμε σε ερωτήματα όπως τα παρακάτω:
- Τι είναι το μόρφημα, και ποια είδη μορφημάτων διακρίνουμε;
- Με ποιους τρόπους συνδυάζονται τα μορφήματα για να σχηματίσουν λέξεις;
- Ποιες κατηγορίες γλωσσών μπορούμε να διακρίνουμε, ανάλογα με τη μορφολογία τους;
- Σε ποιά κατηγορία εντάσσονται τα ελληνικά, και με ποιους τρόπους αλλάζει αυτό;
Επίσης, μέσα από πρακτικές δραστηριότητες, οι φοιτητές / φοιτήτριες θα μάθουν να αναγνωρίσουν τα μορφήματα στα οποία αναλύεται κάθε λέξη, και να τα κατατάσσουν σε διάφορες κατηγορίες.
Η ενότητα αυτή ασχολείται με τη σύνταξη, τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο οι μικρότερες γλωσσικές μονάδες συνδυάζονται σε προτάσεις. Στην ενότητα αυτή θα μάθουμε:
- Ποιά είναι η διαφορά μεταξύ ορθά σχηματισμένων και αντιγραμματικών προτάσεων
- Τι κανόνες εφαρμόζονται για να συνδυαστούν λέξεις και φράσεις (Κανόνες Φραστικής Δομής)
- Πώς αναλύεται η εσωτερική δομή των προτάσεων
- Τι σχέση έχει η εσωτερική δομή των προτάσεων με τον τρόπο που αυτές τελικά εκφέρονται
Ακόμη, μέσα από πρακτικές δραστηριότητες, θα μάθουμε πώς να αναλύουμε προτάσεις στα άμεσα τους συστατικά, και πώς να αποτυπώνουμε σε διαγράμματα (δενδρογραμματα) την εσωτερική τους δομή.
Στην ενότητα αυτή θα βρείτε πληροφορίες σχετικές με την εξέταση του μαθήματος.
